Świeykowski (Świejkowski, Szwejkowski) Leonard (Leon) Marcin h. Trzaska, przydomek Powała (ok. 1721 — 1793), kasztelan kamieniecki, wojewoda podolski.
Ród «Świejków» h. Trzaska osiadł w XV w. w ziemi rawskiej. Nazwisko zapisywano jako: Szweykowski, Szwieykowski, Szwejkowski, Swiejkowski, Świejkowski, Szwykowski, stąd wiele pomyłek w literaturze i źródłach. Ś. ur. prawdopodobnie w listopadzie, był wnukiem Jerzego Macieja i Agnieszki z Kołudzkich, synem Macieja (zm. 1737 lub 1742 albo 1743), pułkownika wojsk kor., skarbnika bracławskiego, i Zofii z Omiecińskich h. Junosza, córki Stanisława i Krystyny z Matuszewiczów, ciotki Marcina Matuszewicza (zob.). Miał czterech braci: Ignacego, prawdopodobnie zmarłego w dzieciństwie, Stanisława Marcina (1716 lub 1717 — 1781), w l. 1731—50 jezuitę, a po dymisji z zakonu proboszcza bolesławskiego (dekanat Opatowiec) i otfinowskiego, kanonika kijowskiego (odnotowany w Kalendarzu Warszawskim na r. 1761, nie występuje w spisach po r. 1773) i lwowskiego, od r. 1762 prepozyta kapit. kolegiackiej tarnowskiej, oficjała i infułata tarnowskiego, Michała (zm. przed lub w 1798), pułkownika wojsk kor., od 22 VII 1765 gen.-adiutanta króla Stanisława Augusta, kawalera Orderu św. Stanisława (1789), właściciela Mikulina koło Łabunia, żonatego z Marianną z Żukowskich, następnie z Urszulą z Kunickich, i Józefa (zm. 1788), podstolego od 16 IV 1761, podczaszego od 23 XI 1766 i stolnika owruckiego od 1 XI 1774, posła kijowskiego na sejm 1782 r., żonatego z Zofią z Michałowskich; wymieniany (B. Kórn., rkp. 1227 k. 114—16) jako brat Ś-ego drugi Józef (16 VIII 1721 — 1 III 1794 w Warszawie), karmelita, w zakonie Alojzy od św. Józefa, który złożył profesję zakonną 27 VII 1758 w Poznaniu, a 24 VI 1762 przyjął w Kcyni święcenia kapłańskie, wg innych genealogii (m.in. L’vivs’ka naukova biblioteka im. V. Stefanyka we Lw., F. 141 op. 3 rkp. 438) był jego bratem stryjecznym (synem Wojciecha i Zofii Strawińskiej). Ś. miał też dwie lub trzy siostry: prawdopodobnie Juliannę, w zakonie Ignację, benedektynkę we Lwowie, która 26 VIII 1742 złożyła profesję, a 1 IX 1746 została konsekrowana, oraz jedną lub dwie nieznane z imienia; nie można wykluczyć, że jedną z nich była Barbara, w zakonie Magdalena, profeska u benedyktynek lwowskich od 2 II 1739, konsekrowana 12 II 1741. Któraś z nieznanych z imienia sióstr była żoną Głębockiego.
Przez ojca, związanego z braćmi Lubomirskimi, podstolim lit. Józefem i podstolim kor. Stanisławem, został Ś. prawdopodobnie wprowadzony w krąg ich klienteli (lub raczej oficjalistów); w takim charakterze pojawił się w l. 1742—3 na kresach południowowschodnich Rzpltej, przygotowując dla podstolego kor. dokumenty procesowe. To zapewne Ś. (w źródłach bez imienia) został ok. r. 1746 podczaszym bracławskim. Żeniąc się prawdopodobnie w r. 1750 z Justyną Anną Orłowską tytułował się skarbnikiem trembowelskim (spisy urzędników tego nie potwierdzają) i z tym tytułem został sędzią grodzkim winnickim z ramienia star. Ludwika Kalinowskiego, a potem jego następców: Józefa, Ignacego i Jana Czosnowskich. Jako sędzia grodzki został 31 XII 1761 podstarościm winnickim. Dn. 28 VII 1762 postąpił z podczaszostwa na stolnikostwo winnickie. Z ramienia «Familii» został t.r. deputatem woj. bracławskiego na Tryb. Główny Kor. Obrany na rozdwojonym sejmiku w Winnicy 5 II 1764 przez zwolenników «Familii», posłował z woj. bracławskiego (jako stolnik winnicki) na sejm konwokacyjny (7 V — 23 VI t.r.); został na nim wyznaczony do komisji przy prymasie Władysławie Łubieńskim, powołanej do pertraktowania z pełnomocnikiem dworu rosyjskiego, oraz do komisji opracowującej korekturę i rozdzielenie trybunałów. Posłował z woj. bracławskiego również na sejm koronacyjny (3—20 XII), na którym jako podstarości winnicki podpisał 4 XII „Confirmatio generalis iurium” Stanisława Augusta; został na tym sejmie wybrany w skład komisji mającej przeprowadzić 27 IX 1765 w Warszawie «compositio inter status», czyli porozumienie między szlachtą a duchowieństwem. Ś. zrezygnował jednak z udziału w tej komisji. Wspólnie z bratem Józefem, przy poparciu Sanguszków i Lubomirskich, toczył w l. 1764—6 głośny proces z Bohdanowiczami (Bogdanowiczami) wspieranymi przez m.in. woj. kijowskiego Franciszka Salezego Potockiego; chorążemu kijowskiemu Łukaszowi Bohdanowiczowi zarzucił nieszlachectwo i wygrał sprawę w Tryb. Głównym Kor., a od króla otrzymał 18 VIII 1766 nadanie połowy dóbr skonfiskowanych Bohdanowiczom, spadkobiercom Łukasza. W tym czasie nabył wiele dóbr w woj. bracławskim i kijowskim. Prawdopodobnie 23 I 1766 został obrany jednym z kandydatów do podsędkostwa bracławskiego. Sejm t.r. powołał go do komisji do rozgraniczenia województw kijowskiego i bracławskiego; był już wówczas (nominacja 16 XII ze stolnikostwa bracławskiego) podsędkiem bracławskim.
Ok. r. 1768 (A. Moszczeński) został Ś. wyznaczony przez zapadającego na zdrowiu woj. bracławskiego Stanisława Lubomirskiego na jednego z czterech komisarzy-plenipotentów, którzy mieli sprawować opiekę nad jego niepełnoletnimi dziećmi oraz ogromnymi majątkami, obejmującymi m.in. Smilańszczyznę i Pobereże. Ś. był świadomy zamiarów uzyskania tych dóbr przez m.in. wojewodzinę bracławską Ludwikę Honoratę z Pociejów Lubomirską, gen.-lejtnanta w wojsku rosyjskim Kaspra Lubomirskiego, pisarza polnego lit. Józefa Sosnowskiego oraz kanclerza kor., bp. poznańskiego Andrzeja Młodziejowskiego, i starał się je zabezpieczyć; ostrzegł przed pretendentami do nich zarządców, w tym gubernatora Śmiły, a mimo to doszło tam do regularnego oblężenia administratorów dóbr przez siły uzurpatorów. Wydarzenia związane z koliszczyzną (czerwiec—lipiec 1768) i konfederacją barską sprawiły, że sumienne zabiegi Ś-ego i współkuratorów nie ochroniły dziedzictwa wojewodziców. Na początku konfederacji barskiej marszałek w. kor. Stanisław Lubomirski pisał do Ś-ego o obawach w związku z jej wybuchem. Do marszałka 11 VII 1769 dotarły wiadomości, że Ś-ego «podsędka bracławskiego Moskwa pod wartą do Połonnego zaprowadziła» oraz, że o jego uwolnienie upominał się poseł nadzwycz. cesarzowej Katarzyny II, M. Wołkoński; jesienią t.r. król zabiegał, by wojska rosyjskie zrekompensowały szkody wyrządzone w dobrach Ś-ego. Przy poparciu Stanisława Augusta, woj. ruskiego Augusta Czartoryskiego i kaszt. kijowskiego Józefa Stempkowskiego Ś., który zabiegał o podkomorstwo, został 13 IV 1773 sędzią bracławskim.
Na prośbę generała ziem podolskich Adama Kazimierza Czartoryskiego, sprawującego z ramienia KEN opiekę nad jej dep. ruskim, Ś. od 23 VIII 1774 wizytował opustoszałe pojezuickie kolegium w Winnicy, a zorganizowanie szkoły wg nowych zaleceń i sprowadzenie nauczycieli powierzył kanonikowi łuckiemu ks. Janowi Kuczkowskiemu; zalecił też wprowadzenie do szkół podręczników logiki C. Buffiera. Wszedł w skład komisji, wyznaczonej t.r. przez sejm rozbiorowy (1773—5) do kontynuowania prac nad rozdziałem zobowiązań wojskowych, jakie zadeklarowali dziedzice dóbr dawnej ordynacji ostrogskiej; rozpoczęcie działań komisji wyznaczono na 1 II 1775 w Dubnie. Tenże sejm wyznaczył Ś-ego do komisji rozgraniczającej województwa podolskie, bracławskie i kijowskie oraz do komisji mającej rozsądzić trwający spór o dobra wojewodziców kijowskich, synów oddanego pod kuratelę woj. Stanisława Lubomirskiego (od 29 X 1772 woj. kijowskiego); równocześnie sejm cofnął pełnomocnictwa wydane Ś-emu przez tego wojewodę. Dla załagodzenia sporów granicznych między star. kaniowskim a Ś-im dotyczących nabytego przez Ś-ego klucza Tahańcza sejm rozbiorowy wyznaczył osobną komisję. Ś. prowadził wiele procesów majątkowych, m.in. ze Stempkowskim, Ustrzyckimi, Piaskowskimi i Pieńkowskimi, także wiele procesów o zbiegostwo chłopów. W r. 1776 rozważano jego kandydaturę na woj. inflanckiego w razie wakansu. Ś. zabiegał w r. 1778 o poselstwo z woj. bracławskiego, lecz o wyborze innych kandydatów «królewskich» zadecydowali miecznik kor. Franciszek i kaszt. bracławski Marcin Grocholscy oraz Konstanty Olizar. Sejm t.r. wyznaczył Ś-ego do komisji do rozgraniczenia dóbr chorążego kor. Szczęsnego Potockiego z rosyjskim gen. Z. Czernyszewem w sporze o Czarną Kamionkę.
Wydając w r. 1777 córkę za Adama Moszczeńskiego, wszedł Ś. w krąg osób blisko związanych z S. Potockim. Podtrzymując dobre kontakty z Lubomirskimi, Aleksandrem, Ksawerym, Michałem, Józefem (synami woj. kijowskiego Stanisława) i z woj. lubelskim Antonim (bratem marsz. kor. Stanisława) oraz Sanguszkami, woj. wołyńskim Hieronimem i star. krzemienieckim Januszem Modestem, zyskał nowych sojuszników na kresach, m.in. marszałka w. kor. Michała Mniszcha i podkomorzego krakowskiego, potem woj. sieradzkiego Michała Walewskiego oraz Rzyszczewskich. W Warszawie utrzymywał kontakty m.in. z sekretarzem królewskim Stanisławem Badenim, gen. Janem Komarzewskim (swoim krewnym), bp. poznańskim i kanclerzem Antonim Onufrym Okęckim, prymasem Antonim Ostrowskim, bp. płockim, a potem prymasem Michałem Poniatowskim. Co najmniej od r. 1774 (od r. 1781 co parę dni) otrzymywał z Warszawy stałe informacje («gazetki pisane») od Wincentego Gurskiego, z czasem sekretarza w Dep. Skarbowym Rady Nieustającej. W r. 1781 zrezygnował z sędziostwa ziemskiego bracławskiego. Prawdopodobnie był wśród witających króla Stanisława Augusta w listopadzie t.r. w Kamieńcu Podolskim. Władca dostrzegł w Ś-m osobę mogącą skutecznie zadbać o wsparcie dla regalistów w woj. bracławskim i nadał mu t.r. Order św. Stanisława. Uznał go też za dobrego kandydata na marszałka Tryb. Głównego Kor. kadencji 1782—3, na co Ś. w lutym 1782 w Warszawie wyraził zgodę. Wg Teodora Ostrowskiego spodziewano się, że «charakter jego nieskażony obiecuje dla sprawiedliwości wielką podporę». Mimo przeciwdziałania hetmana w. kor. Franciszka Ksawerego Branickiego został Ś. obrany deputatem na sejmiku 22 VII 1782 w Winnicy, a na reasumpcji w Piotrkowie na początku września t.r. został marszałkiem Tryb. Głównego Kor.; mimo iż bywał krytykowany jako marszałek za stronniczość, zyskał uznanie, a kierowany przez niego Trybunał zaliczano do przykładnych i sprawiedliwych (K. Koźmian). Dn. 16 XI otrzymał Ś. kaszt. kamieniecką, zostając pierwszym senatorem w rodzie. Niezadowolony z dyscypliny deputatów i nieporozumień, wyjechał z Piotrkowa na początku grudnia i w Warszawie dziękował królowi za krzesło senatorskie; prawdopodobnie wtedy rozmawiał z nim o reformie Trybunału i jeszcze w grudniu przesłał projekt nawiązujący do reform konwokacji z r. 1764, przewidujący m.in. ustanowienie osobnego sądu dla ziem ruskich. Wrócił do Trybunału na kadencję lubelską i na zakończenie urzędowania, 20 XII 1783, wygłosił w Lublinie, a następnie opublikował Mowę […] przy limicie Trybunału (b.m.r.w.). W nagrodę za pełnienie funkcji marszałkowskiej otrzymał od króla we wrześniu 1783 (u Łozy błędnie: 1784) Order Orła Białego. Sejm 1784 r. wyznaczył go na sędziego sejmowego na kadencję pierwszą (od 1 II 1785), a sejm 1786 r. na kadencję trzecią (od 1 X 1787).
Ś. prowadził kolejne procesy, m.in. w l. 1784 i 1785 z posesorami star. niechworowskiego (Niechworoszcz w woj. kijowskim) kasztelanową wyszogrodzką Marianną z Rudzieńskich Wykowską (Wychowską) i jej dziećmi oraz gromadami wsi Kryłowce i Kotów, którzy ze wsparciem instygatorów kor. i prymasa Poniatowskiego pozwali go jako dziedzica dóbr Zerdele-Chałaimgrodek, a także z podkomorzym kor. Wincentym Potockim, Czetwertyńskimi i podkomorzym buskim Walerianem Stroynowskim. Cieszył się opinią rzetelnego prawnika, uważano jednak, że dorobił się fortuny «ani z soli, ani z tego, co boli, ale z pieniackiego kałamarza» (K. Podwysocki). Na sejmach nie bywał, natomiast angażował się w przygotowanie list posłów i deputatów, m.in. w r. 1784 sprzeciwił się kandydowaniu swego warszawskiego korespondenta, Gurskiego. W r. 1786 królewskim kandydatem do deputacji z Kamieńca Podolskiego był starszy syn Ś-ego, Jan Nepomucen (zob.); Ś. najpewniej dopomógł mu zdobyć tę funkcję. W trakcie podróży Stanisława Augusta do Kaniowa był z S. Potockim wśród witających władcę 9 III 1787 w Wiśniowcu, u Mniszchów.
Na prośbę generałowej ziem podolskich Izabeli Czartoryskiej Ś. przybył do Kamieńca Podolskiego, by 18 VIII 1788 wesprzeć na sejmiku poselskim kandydatów Czartoryskich; choć sejmik odbył się w harmonii między stronnictwem królewskim a opozycją, regaliści nie zdołali przeprowadzić wyboru swoich kandydatów na posłów, natomiast treść instrukcji poselskiej była zgodna z oczekiwaniami króla. Mimo zaproszeń ze strony Stanisława Augusta Ś. nie wybrał się na sejm, rozpoczynający się 6 X t.r. w Warszawie, posłał natomiast synów, by obserwowali obrady i postarali się o udział w «jakichś jurysdykcjach»; nie zdołali tego uczynić, natomiast regularnie, uzupełniając «gazetki» Gurskiego, relacjonowali ojcu przebieg sejmu i wydarzenia w stolicy. Ś. popierał uchwalenie t.r. stutysięcznej armii, a wiosną 1789 podatku dziesiątego grosza; był zwolennikiem utrzymania sojuszu z Rosją, obawiał się zbliżenia z Prusami. Został 29 VI t.r. wyznaczony przez sejm, by zorganizować ewakuację Rosjan z ich magazynami z terenów Rzpltej; z zadania wywiązał się, o czym donosił 27 VII i 31 VII z Jampola nad Dniestrem. Raport Ś-ego czytano w sejmie 3 VIII, chwaląc wykonawcę. Z uznaniem przyjął Ś. utworzenie t.r. komisji cywilno-wojskowych. Mianowany 6 XI 1790 woj. podolskim, doprowadził do elekcji syna Michała (zob.) na sejmiku bracławskim 16 XI t.r. na posła w poszerzonym składzie Sejmu Wielkiego; w okresie od stycznia do lutego 1791 był w Dubnie na kontraktach, a w lutym t.r. wysłał synowi Michałowi (prawdopodobnie własny lub wzbogacony o swoje opinie) projekt zwiększenia dochodów skarbu przez wprowadzenie opłat dla Żydów od uboju rytualnego (wg wzorów z Galicji). Ś. był obrońcą wolności szlacheckich, w tym wolnej elekcji, i opowiadał się przeciw planom wprowadzenia sukcesji tronu. Po uchwaleniu „Ustawy Rządowej” 3 V 1791 wyrażał zaskoczenie, zwłaszcza wobec sposobu jej uchwalenia, oraz wątpliwość, czy Stanisław August rzeczywiście ją popierał. Syn Ś-ego Michał jako poseł bracławski, licząc najpewniej na aprobatę ojca, podpisał 4 V t.r. manifest przeciw „Ustawie Rządowej”; Ś. rzeczywiście stał się jej nieprzejednanym przeciwnikiem. Od lipca do września był w podróży, m.in. we Lwowie, Wiedniu i na kuracji w Karlsbadzie, chciał się też spotkać z S. Potockim. Wrócił przypuszczalnie w październiku. Rosyjski minister pełnomocny w Rzpltej J. Bułhakow zaliczał go do tych senatorów, którzy czekają na znak, by wystąpić z opozycją przeciw reformom Sejmu Wielkiego. Dopuszczając poprawę losu mieszczan i chłopów, Ś. był przeciwny uszczuplaniu praw stanu szlacheckiego i ograniczaniu poddaństwa chłopów oraz krytykował przyjmowanie przez szlachtę praw miejskich; natomiast zgadzał się, aby mieszczanie mieli prawo głosu w kwestiach gospodarczych. Cieszył się, gdy na niektórych sejmikach lutowych w r. 1792 przemilczano „Ustawę Rządową”.
Dn. 14 V 1792 zgłosił Ś. akces do konfederacji targowickiej (powtórzył go z synem Michałem 31 VII t.r. w Dubnie). Ze starszymi synami i zięciami Moszczeńskimi został konsyliarzem Generalności, w lipcu i sierpniu wziął udział w jej sesjach. Wybrany we wrześniu i wyznaczony na przewodniczącego targowickich sądów apelacyjnych (ultimae instantiae) w Lublinie, nie podjął tej funkcji; chorobą wymówił się też przed wyjazdem do Brześcia Lit. na obrady połączonych generalności lit. i kor. Miał jednak na Generalność duży wpływ przez synów i zięciów, tworzących najbliższe otoczenie marszałka konfederacji S. Potockiego. Przesyłał mu propozycje zmian ustrojowych do projektu nowej konstytucji (przygotowywanej przez S. Potockiego), odradzał przenoszenie władz konfederackich do Warszawy, a do sejmowania radził wybrać inne miasto, np. Grodno. Sugerował, by przygotować konstytucje poza sejmem i wnieść je gotowe pod obrady do przegłosowania; proponował ograniczenie władzy króla i hetmanów, przyznanie praw politycznych tylko płacącym określone podatki (jak w „Ustawie Rządowej”). Władzę ustawodawczą widział w dwuizbowym sejmie bez liberum weto, liczbę posłów uzależniał od wysokości płaconych przez województwo podatków; również cenzus majątkowy miał ograniczać kandydatów do funkcji poselskiej, do płacących co najmniej 2 tys. złp. podatku dziesiątego grosza. Opowiadał się za wolną elekcją, priorytetem prawa (wolność w granicach prawa), podporządkowaniem władzy wykonawczej (Straż Praw) sejmowi, wprowadzeniem obieralnych urzędów (nie dożywotnich). Idee te zawarł w niewielkim zbiorze «myśli politycznych», na który składają się: Mentita est iniquitas sibi. Myśli obywatelskie nad ustanowieniem formy rządu republikańskiego, a to jeżeli Rzeczpospolita ma mieć królów wolnych przez siebie obieranych oraz Zdanie Katona o wolności Rzeczypospolitej i cnotach politycznych (B. Kórn., Opuscula, rkp. 1148). W Myślach obywatelskich… wrócił m.in. do projektu ustanowienia w Koronie trzech trybunałów (w Piotrkowie, Lublinie i Łucku bądź Krzemieńcu, ewentualnie Żytomierzu). Wyrażając w listach do synów niechęć do «bandy» popierającej „Ustawę Rządową”, krytykował zarazem nadużywanie władzy przez targowiczan oraz ich nadmierną uległość wobec Rosji.
Rozpoczynając karierę Ś. nie miał żadnych dóbr; pierwszym jego majątkiem na kresach była nabyta w r. 1757 Nowosielica koło Łabunia (woj. wołyńskie). W r. 1765 kupił dobra Szpików: Szpików, Lewkowa, Szpikowka, Ułyżka, Rohuzna (Rohoźna), Żachnówka, Worobijówka (Worobiejówka), Stojany, Ułyha, Iwanowce i Czotki w pow. bracławskim, należące uprzednio do woj. bracławskiego S. Lubomirskiego. Od podkomorzyny lit. Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej kupił Tahańczę w woj. kijowskim z wsiami: Kluczniki, Holaki, Mielniki, folwarkiem Berkozy, Półstwinem i Kozinem, ponadto klucz jałaniecki (Jałaniec, Ihnatów, Tachtalia, Suchy Jałaniec i Słoboda Ratusz). W r. 1766 nabył duży klucz Kołodno (Kołodno-Lisowszczyzna, obecnie Kołodne) między Tarnopolem a Krzemieńcem (woj. wołyńskie). Ok. r. 1775 kupił dobra peczarskie; część z nich włączał stopniowo do klucza szpikowskiego, o pozostałe wsie toczył długotrwały proces z ks. Ignacym Dłuskim, który jeszcze w l. 1780—2 nazywał się dziedzicem Peczary. Ostateczna transakcja nastąpiła w dn. 25—26 I 1786 w Dubnie; do dóbr obok Peczary należały: Stojany, Lewkowce, Żabokrzyca, Szpikówka, Rohoźna, Torków, Petraszówka, Huta, przyłączone też zostały Ułyha i Worobijówka. W r. 1777 (może: 1780) odsprzedał Ś. Tahańczę królewskiemu bratankowi, Stanisławowi Poniatowskiemu, a w r. 1782 sprzedał klucz jałaniecki. Do Ś-ego należały Tuczyn i pobliski Horynogródek (koło Berdyczowa), Połonka, Sokolec, Szczuczyńce, Stroińce, Chałaimgródek z Czarnorudką (woj. kijowskie, sprzedał je przed r. 1782), Sudliszcza, Ruda, Rucina, Silnica, Raśniki, Drozdów, Horbów, Szkarów, Kuryłowce Zielone w pow. zwinogrodzkim (kupił w r. 1782, sprzedał w r. 1786), Broszów, Jurkówki, Widły, Werbie w woj. bracławskim; miał też pałac w Dubnie (kupiony od podskarbiego kor. Adama Ponińskiego), a na Mazowszu posiadał Świejki Wielkie i Świejki Małe (w ziemi rawskiej) oraz pobliskie Rzymce (Rzymiec, dobra pojezuickie) i Sarbinowo. W r. 1774 lub 1775 nabył od por. Jana Lubowidzkiego część Świejków, a inne części tych dóbr kupił w r. 1774 od Duninów. W dziedzinie gospodarczej był bardzo aktywny; handlował majątkami, dzierżawił (brał kontrakty dłuższe na korzystnych warunkach i poddzierżawiał na krótsze okresy za wyższą cenę). W dobrze zarządzanych majątkach znajdowały się: «ślimakarnia» (w Kołodnie), stawy rybne, wytwórnie potażu i prochu. Budował i odnawiał karczmy, gorzelnie, młyny, budynki mieszkalne i gospodarcze, w l. 1785—6 organizował m.in. spławy drewna i potażu do Gdańska i Elbląga. Regularnie bywał na kontraktach w Dubnie, obracał powierzoną mu gotówką, którą brał na procent od innych obywateli. Na podstawie zapisów testamentowych Ś-ego z 12 I 1793 można szacować, że jego majątek miał wartość ok. 5 mln złp.; dobra nie były zadłużone (z wyjątkiem 400 tys. złp.). Wszystkim córkom zagwarantował po 200 tys. złp. posagu. Starszych synów kształcił w Warszawie, a najmłodszego we Lwowie. Na budowę i utrzymanie kościoła w Kołodnie przeznaczył 50 tys. złp., kościołowi Karmelitów w Łabuniu ofiarował 6 tys. złp. Kołodno zapisał synowi Adamowi Maciejowi, zabezpieczając sumy dla żony, starszym dzieciom zostawił do podziału Szpików i Peczarę. Podziwiając wielką skuteczność Ś-ego w gromadzeniu majątków, przyznawano, że «znaczenie, fortunę dla domu swego sam zbudował. Najzawilsze procesa lubił, sam je wzbudzał, własnoręcznie wszystko pisał z wielką pracą i dzielnością» (E. Iwanowski).
Ś. prowadził własne badania genealogiczne i w r. 1765 wniósł swą genealogię do akt w grodzie winnickim, wywodząc rodzinę z poznańskiego Gierłachowa (Gerlachowo). Starannie gromadził archiwum; zebrał dziewiętnaście tomów korespondencji, przechowywał dokumenty procesowe, wypisy z akt ziemskich, grodzkich i trybunalskich, inwentarze i sumariusze oraz materiały dotyczące sejmów i trybunałów. Ś. prawdopodobnie nie wzniósł przypisanego mu przez Romana Aftanazego barokowego, dwukondygnacyjnego pałacu z basztami w Szpikowie; gdy A. Moszczeński starał się w r. 1776 o jego córkę, stał tam tylko dworek otoczony ostrokołem. Najpewniej zbudował okazałą klasycystyczną rezydencję w Kołodnie, gdzie mieszkał. Tam też wzniósł kościół, który jego syn Adam Maciej ukończył w r. 1801. Ś. zmarł 23 I 1793, został pochowany w Kołodnie, w kościele p. wezw. św. Marcina i św. Elżbiety.
Pierwszą żoną Ś-ego była poślubiona zapewne w r. 1750 (intercyza z 23 IV t.r.) Justyna Anna (Joanna Justyna) (zm. ok. 7 VIII 1769), córka Dominika Orłowskiego h. Lubicz i jego pierwszej żony, Zofii Malinowskiej, siostra rodzona Józefa W awrzyńca (zob.) i przyrodnia Jana Onufrego (zob.) Orłowskich. W tym związku miał Ś. trzech synów: Ignacego (zm. w niemowlęctwie), Jana Nepomucena i Michała oraz cztery córki: Zofię (zm. między 1808 a 1812), od r. 1789 żonę Stanisława Kostki Cieleckiego, generała (w r. 1794 nastąpiła separacja), Ludwikę, wydaną w r. 1784 za Ignacego Moszczeńskiego, podczaszego bracławskiego, Balbinę, poślubioną w r. 1777 jego bratu Adamowi Moszczeńskiemu (zob.), i Domicelę, w niektórych dokumentach nazywaną Dominiką (zm. 1793), niezamężną. Drugą żoną Ś-ego została w r. 1773 Izabela (zm. po r. 1822), córka Józefa Kajetana Dunina Karwickiego (zob. Karwicki Józef Kajetan) i Heleny z Szembeków. Z nią miał syna Adama Macieja (ok. 1780 — 1858), kapitana 1. p. huzarów wojsk Ks. Warsz., w l. 1805 i 1809 marszałka szlachty pow. krzemienieckiego, żonatego ze znaną z urody Krystyną, córką Rocha Kossowskiego (zob.), oraz dwie córki: Helenę, która przed r. 1803 wyszła za Teodora Dzierżka, pułkownika wojsk kor., kawalera Orderu św. Stanisława, marszałka pow. mohylowskiego w gub. podolskiej, i Annę, która w r. 1812 poślubiła Jakuba Malinowskiego, podczaszyca inflanckiego, syna Stanisława i Anny ze Świeykowskich. Wnukiem Ś-ego był Włodzimierz Świeykowski (zob.).
Archiwum Ś-ego nabył w r. 1866 Konstanty Podwysocki, a po jego śmierci uległo ono rozproszeniu; fragmenty znajdują się m.in. w Zakł. Narod. im. Ossolińskich we Wrocławiu, B. Kórn., B. Raczyńskich i B. Czart. oraz L’vivs’kiej naukovej bibliotece im. V. Stefanyka we Lwowie.
Boniecki, V 107 194—5, IX 315, XI 339, XV 93—4; Borkowska, Leksykon zakonnic, III; Chorowiec O., Herbarz szlachty wołyńskiej, Radom 2015 IV; Dunin-W ilczyński Z., Order św. Stanisława, W. 2006; Enc. Jezuitów; Estreicher; Gembarzewski, WP 1807—14 (dot. syna, Adama Macieja); Kapica Milewski I., Herbarz, Kr. 1870 I; Kolesnyk V., Vidomy poljaky v istoriï Vinnyččyny, Vinnycja 2007; Łoza, Hist. Orderu Orła Białego, s. 59; Łoza, Kawalerowie; Męclewska M., Kawalerowie i statuty Orła Białego 1705—2008, W. 2008; Niesiecki; Nowy Korbut, IV—VI; Pułaski, Kronika, W. 2004 I 93, 102, 145, I 57 94, 248—51, 262; Słown. geogr. (Chałaimgródek, Czartoryja, Kamieniec Podolski, Kluczniki, Kołodne, Kozin, Kuryłowce, Mikulin, Niechworoszcz, Peczara, Petraszówka, Podole, Rohoźna, Smiła, Stojany, Szpików, Szymkowce, Tahańcza, Ułyha, Worobijówka, Żerdele); Sozański, Imienne spisy osób; Szczepaniak J., Duchowieństwo diecezji krakowskiej w XVIII wieku. Kr. 2010; tenże, Spis prałatów i kanoników kapituły katedralnej oraz kapituł kolegiackich diecezji krakowskiej (XVIII w.), Kr. 2008; Uruski, III 354, VI 238, XI 307, XIII 9—10; Urzędnicy, III/1, 4, 5; Żychliński, XVIII; — Aftanazy, Dzieje rezydencji, V 11; Beauvois D., Trójkąt ukraiński. Szlachta, carat i lud na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie 1793—1914, L. 2005; Butterwick R., Polska rewolucja a kościół katolicki 1788—1792, W. 2012; Danilczyk A., W kręgu afery Dogrumowej. Sejm 1786 roku, W. 2010; Dihm J., Sprawa konstytucji ekonomicznej z 1791 na tle wewnętrznej i zagranicznej sytuacji Polski, Wr. 1959; tenże, Trzeci maj, Kr. 1932; Epsztein T., Polska własność ziemska na Ukrainie (gubernia kijowska, podolska, wołyńska w 1890 r.), W. 2008; Filipczak W., Rozdwojone wołyńskie sejmiki poselskie w 1786 roku, „Res Historica” T. 36: 2013; tenże, Sejm 1778 roku, W. 2000; tenże, Walka o mandaty poselskie w prowincji małopolskiej przed sejmem 1778, „Folia Historica” T. 58: 1996; tenże, Życie sejmikowe prowincji wielkopolskiej w latach 1780—1786, Ł. 2012; Kalinka W., Sejm Czteroletni, W. 1991 I; K ą dziela Ł., Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792—1793, W. 1993; Klimowicz M., Archiwum Świejkowskich. Fragmenty zachowane w Bibliotece ZNiO, „Ze skarbca kult.” 1953 z. 1 (4); tenże, Archiwum Świejkowskich. Kilka słów o proweniencji, tamże 1953 z. 2 (5); Kloskowski G., Karmelici trzewiczkowi Prowincji Wielkopolskiej XVII—XIX w., „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kośc.” T. 98: 2012 s. 162; Konopczyński W., Konfederacja barska, W. 1991 I; Krakowski B., Oratorstwo polityczne na forum Sejmu Czteroletniego. Rekonesans, Gd. 1968; Kriegseisen W., Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, W. 1991; Król-Mazur R., Miasto trzech nacji. Studia z dziejów Kamieńca Podolskiego w XVIII w., Kr. 2008; Kumor B., Diecezja tarnowska, Kr. 1985; Leśnodorski B., Polscy jakobini. Karta z dziejów insurekcji 1794 roku, W. 1960; Lityński A., Sejmiki ziemskie 1764—1793. Dzieje reformy, Kat. 1988; Łojek J., Dzieje zdrajcy, Kat. 1988; tenże, Geneza i obalenie Konstytucji 3 maja. Polityka zagraniczna Rzeczypospolitej 1787—1792, L. 1986; tenże, Potomkowie Szczęsnego. Dzieje fortuny Potockich z Tulczyna 1799—1921, W. 1996; Łukaszewicz W., Targowica i powstanie kościuszkowskie, W. 1953; Maksimowicz K., Poezja polityczna a Sejm Czteroletni, Gd. 2000; Michalski J., Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, W. 2007 I; Mościcki H., Dzieje porozbiorowe Litwy i Rusi, 1772—1800, Wil. (1913) I; Nanke C., Szlachta wołyńska wobec Konstytucji Trzeciego Maja, Lw. 1907; Nawrot D., Działania dyplomacji polskiej w Wiedniu w latach 1788—1792. Z dziejów stosunków polsko-austriackich w dobie Sejmu Czteroletniego, Kat. 1999; Ochmann-Staniszewska S., Marszałkowie Trybunału Koronnego 1589—1792, „Czas. Prawno-Hist.” T. 62: 2010 z. 2; Orman E., Tahańcza Poniatowskich. Z dziejów szlachty na Ukrainie w XIX wieku, Kr. 2009; Pasztor M., Hugo Kołątaj na Sejmie Wielkim w latach 1791—2, W. 1991; Poplatek J., Komisja Edukacji Narodowej. Udział byłych jezuitów w pracach Komisji Edukacji Narodowej, Kr. 1973; Rolnik D., Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721—1793), ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, Kat. 2016; tenże, O miejscu życia publicznego w przestrzeni prywatnej obywateli czasów stanisławowskich (na przykładzie listów Izabeli Świeykowskiej do męża Leonarda), w: Publiczne, prywatne, intymne w kulturze XVIII wieku, Red. T. Kostkiewiczowa, W. 2014; tenże, Poglądy i postawa polityczna Leonarda Marcina Świejkowskiego wojewody podolskiego w latach 1790—1793. Między Stanisławem Augustem a opozycją antykrólewską, w: Faworyci i opozycjoniści. Król a elity polityczne w Rzeczypospolitej XV—XVII wieku, Red. M. Markiewicz, R. Skowron, Kr. 2006; tenże, Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792 — styczeń 1793), Kat. 2000 s. 28, 34, 54, 63—5, 67, 77, 81, 105, 122, 163, 168; Rostworowski E., Ostatni król Rzeczypospolitej. Geneza i upadek Konstytucji 3 maja, W. 1966; Smoleński W., Konfederacja targowicka, Kr. 1903; tenże, Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1896; Stroynowski A., Opozycja sejmowa w dobie rządów Rady Nieustającej. Studium z dziejów kultury politycznej, Ł. 2005; Szczygielski W., Referendum trzeciomajowe. Sejmiki lutowe 1792 roku, Ł. 1994; Szwaciński T., Sejmiki poselskie przed konwokacją 1764 r., „Kwart. Hist.” R. 113: 2006 z. 1 s. 43; Zielińska Z., „O sukcesyi tronu w Polszcze” 1787—1790, W. 1991; taż, Publicystyka proi antysukcesyjna w początkach Sejmu Wielkiego, w: Sejm Czteroletni i jego tradycje, Red. J. Kowecki, W. 1991; taż, Sejmiki 8 lutego 1790 — pierwsze referendum na temat dokonań sejmu, „Wiek Oświecenia” T. 9: 1993; taż, Seweryn Rzewuski — pułapki republikanizmu, w: Bo insza jest rzecz zdradzić, insza dać się złudzić. Problem zdrady w Polsce przełomu XVIII—XIX wieku, Red. A. Grześkowiak-Krwawicz, W. 1995; Zienkowska K., Sławetni i urodzeni. Ruch polityczny mieszczaństwa w dobie Sejmu Czteroletniego, W. 1976; — Czartkowski A., Pan na Tulczynie. Wspomnienia o Stanisławie Szczęsnym Potockim, jego rodzinie i dworze, Lw.—P. (1925); Czartoryski A. J., Pamiętniki i memoriały polityczne 1776—1809, W. 1986; Czaykowski, Regestr diecezjów, s. 778; [Iwanowski E.] Heleniusz E., Rozmowy o polskiej koronie, Kr. 1873 I 529—32; Jezierska W., Z życia dworów i zamków na Kresach 1828—1844, P. 1924; Karwicki J. Dunin, Przejażdżki po Wołyniu, Lw. 1893; tenże, Wspomnienia Wołyniaka, Lw. 1897; tenże, Z moich wspomnień, W. 1901—3 I— III; tenże, Z zamglonej i niedawno minionej przeszłości, W. 1901; Koźmian K., Pamiętniki, Wr. 1972 I; Krykun M., Dokumenty pro učast’ šlachty braclavs’koho voevodstva v Bars’kij konfederaciї, „Visnyk L’vivs’koho Universitetu”, Serija Istoryčna, T. 45: 2010 s. 616; Lubomirski S., Pamiętniki, Oprac. W. Konopczyński, Lw. 1925; Matuszewicz, Diariusz, I—II; Mesjacoslov s rospis’ju činovnych osob ili obščij štat Rossijskoj Imperii na 1806 g., Pet. (1805) cz. 2 s. 472; Moszczeński A., Pamiętnik do historii polskiej w ostatnich latach panowania Augusta III i pierwszych Stanisława Poniatowskiego przez Adama Moszczyńskiego, P. 1863 s. 128—34, 150, 163—65; Naruszewicz A., Tauryka i Diariusz podróży Stanisława Augusta króla na Ukrainę w roku 1787, Wyd. T. A. Mostowski, w: Wybór pisarzów polskich, W. 1805 VIII 178, 228, 313; Niemcewicz J. U., Pamiętniki czasów moich, W. 1958 I—II; Ostrowski T., Poufne wieści z oświeconej Warszawy. Gazetki pisane z roku 1782, Wr. 1972; Protokoły posiedzeń Komisji Edukacji Narodowej 1773—1785, Oprac. M. Mitera-Dobrowolska, Wr. 1973; [Rolle A. J.] Dr Antoni J., Wybór pism, Kr. 1966 I—III; Sbornik russ. ist. obšč., XLVII; Sensacje z dawnych lat, Oprac. R. Kaleta, W. 2009; Stecki T. J., Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym, Lw. 1871 I—II; Święcki, Historyczne pamiątki, II 467; Trzeci maj i targowica. Materiały do dziejów ostatniego stulecia Rzeczypospolitej polskiej, Wyd. S. Korwin [Kossakowski], Kr. 1890; Vol. leg., VII 21, 58, 192, 312, 343, 491, VIII 308—9, 315, 365, 366, 416—18, 473—4, 499—500, 959, IX 8, 32, 98; Zaleski B., Korespondencja krajowa Stanisława Augusta z lat 1784 do 1792, P. 1872; — Kalendarz Warsz. na r. 1761 [W. 1760]; toż na r. 1763 [W. 1762]; „Wiad. Warsz.” 1769 nr 64; — AGAD: Arch. Kameralne, nr III/322, Arch. Lubomirskich z Małej Wsi, nr 262 (za J. Michalskim), Arch. Sejmu Czteroletniego, nr 3 k. 510—3, nr 18 k. 182—6, Metryka Kor., Księgi Kanclerskie, nr 21 k. 110v—1, 132v—3, nr 50 cz. I s. 164—5, Metryka Kor., Sigillata, nr 29 s. 322 (312), nr 30 k. 77v, 127, nr 31 k. 33v (dot. brata, Michała), tzw. Metryka Lit., Dz. VII nr. 6, 7; Arch. Narod. w Kr.: Arch. Sanguszków. Koresp., nr 19, 31, 36, teki 272/7, 273/1, 312/3; B. Czart.: rkp. 655, 663, 666, 671, 673, 681, 682, 685, 688, 710, 730, 1131 s. 464, 469, 471, rkp. 3185—3188 (listy do Ś-ego) rkp. 3471—3473; B. Jag.: rkp. 4503, 5344 t. IV k. 176, 5971 (listy Ś-ego), sygn. Przyb. 182/55, 183/55; B. Kórn.: rkp. 1178, 1188, 1214—1282 (Arch. Świeykowskich); B. Narod.: rkp. 9050 t. 1—2 (listy do Ś-ego); B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 2966, 2984, 3121, 3804; B. Ossol.: rkp. 1996 (listy W. Gurskiego), rkp. 1997, 6352—6353 (listy do Ś-ego); B. Raczyńskich: rkp. 1554, 1556, 1557, 3241, 3242, 3244; Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny w Kijowie: F. 26 op. 1 spr. 60, F. 34 op. 1 spr. 9; L’vivs’ka naukova biblioteka im. V. Stefanyka we Lw.: F. 5 op. 1 spr. 1995 (listy do Ś-ego), F. 141 op. 1 spr. 2254, op. 3 spr. 438, 453; — Informacje Beaty Nykiel z Kr. na podstawie kwerendy (AGAD, Metryka Kor., Sigillata, rkp. 32 k. 188, 205, B. Nauk. PAU i PAN w Kr., rkp. 1142 t. 2 k. 89, Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny w Kijowie, F. 44 op. 1 spr. 3 nr 80 k. 71, F. 49 op. 3 spr. 19 k. 4v—5 oraz Mariusza Machyni z Kr. na podstawie kwerendy: Deržavnyj archiv chmiel’nyc’koï oblasti w Chmielnickim: F. 230 op. 1 nr 5919.
Dariusz Rolnik